نقدنویسی در وب فارسی اصلا فراگیر نیست؛ تا به‌حال کم‌تر نوشته‌ای را خوانده‌ایم که در زمینه‌ی انتقاد از عملکرد یک وب‌سایت فارسی نوشته شده‌باشد. در این نوشته سعی‌دارم اطلاعات شخصی‌ام را در زمینه‌ی نقدنویسی برای وب فارسی بیان کنم. این نوشته در واقع پیشنهادی به وب‌نویسان است برای ایجاد شاخه‌ی جدیدی در وب فارسی تحت عنوان «انتقاد از وب‌سایت‌های ایرانی». نخستین پرسشی که می‌تواند ایجاد شود این‌است که به طور کلی چرا باید انتقاد کنیم؟ جواب این پرسش را می‌توان با وب‌گردی میان سایت‌های اینترنتی فارسی یافت؛ نقص‌های فراوان و مشکلات عمده و نوعی خودکامگی مدیریتی در این‌دسته از وب‌سایت‌ها، از کم‌بود نظرگاه‌های انتقادی نسبت به آن‌ها خبر می‌دهد. پرسش بالا را می‌توان این‌چنین پاسخ‌داد: تا زمانی که انتقاد از وب‌سایت‌های وطنی باب نشود، مشکلات این وب سایت‌ها نیز پا برجا خواهد ماند. جامعه‌ای از وب را در نظر بگیرید که در آن وب‌سایت‌های جدید، برای زمانی کوتاه (مثلا چند ماه) به صورت آزمایشی منتشر می‌شوند و در طول مدت آزمایشی بودن‌شان، بلاگرها و مقاله‌نویسان وب، به بیان انتقاد و پیشنهاد درمورد آن‌ها می‌پردازند. با اطمینان چنین جامعه‌ی مفروضی، آرمانی خواهد بود، زیرا که مشکلات احتمالی آن سایت‌ها از دید متخصصان فنی و محتوایی وب برطرف شده‌اند.

برای شروع نقد، به یک الگو یا خط فکری نیاز داریم تا نقد را از آن خط فکری شروع‌کنیم. در مقوله‌های مختلف، نقد را از چند بعد متفاوت بررسی می‌کنند. پیشنهاد من برای وب فارسی، نقد دو بعدی است؛ یعنی دسته‌بندی کلی نقد به دو بعد اصلی: نخست- بعد قالب، سپس- بعد محتوا. می‌توان این دو دسته را به دو گروه مختلف سپرد تا آن‌ها با توجه به تخصص‌شان، نقد بنویسند. اگر بخواهم این دو بعد اصلی را بیشتر بازکنم، باید با یک مثال شروع‌کنم. شما مقوله‌ی فیلم‌سازی را در نظر بگیرید؛ منتقدان «قالب»، در مورد نحوه‌ی تصویربرداری، صدابرداری، صحنه‌آرایی، نورپردازی، محیط فیلم، بازی‌گردانی و خیلی موارد دیگر از همین قبیل ابراز عقیده می‌کنند. برای مثال می‌گویند که بازی‌گردانی فیلم بسیار ضعیف بوده اما تصویربرداری آن، تحسین‌برانگیز است. چنین نقد کوتاهی را در بعد قالب جای می‌دهیم؛ یعنی نقدی که قالب را با معیارهای استاندارد می‌سنجد. در نقطه‌ی مقابل، محتوای فیلم، داستان فیلم، فیلم‌نامه، کارگردانی، موفقیت یا عدم موفقیت در برقراری ارتباط با مخاطب و خیلی چیزهای دیگر را در بعد «محتوا» قرار می‌دهیم.

نمونه‌ی بالا، مثال ساده‌ای از نقد دو بعدی بود. حال اگر بخواهیم چنین نقدی را برای وب فارسی تعمیم بدهیم، باید درمورد یک وب‌سایت فارسی، ظاهر وب‌سایت، زبان برنامه‌نویسی استفاده‌شده، فناوری‌های به کار رفته، قالب‌بندی، رنگ‌بندی متناسب با موضوع، رعایت استانداردهای W3 و همه‌ی مواردی را که می‌توان به عنوان پایه و قالب وب‌سایت مورد بررسی قرار داد، در بعد قالب بگذاریم و از کسانی که توسعه‌دهنده‌ی وب هستند و با اصول طراحی و به کارگیری فناوری‌های به روز وب آشنا هستند، بخواهیم به انتقاد از یک وب‌سایت بپردازند. باز هم در طرف مقابل بایستی، محتوای وب‌سایت، موضوع، دسته‌بندی، رعایت اصول ویرایشی در نوشتن، ساختار نوشته‌های نویسنده و خیلی موارد دیگر را تحت عنوان محتوا، مورد نقد قرار دهیم.

این دو بعد، هسته و ساختار نقد ما را تشکیل خواهند داد. در این‌میان، می‌توان به حاشیه‌های مفید اشاره‌کرد و به عنوان مثال از نکته‌های مثبت و منفی وب‌سایت مورد بررسی، یاد کرد و یا از تیم توسعه‌دهنده‌ی آن سایت، درخواست‌کرد که نقد را مورد بررسی قرار دهند و در سایت‌شان تجدید نظر کنند. در مقاله‌ی انتقادی می‌توان پرسش‌هایی را بدون پاسخ مطرح کرد که نوعی گوش‌زد به مدیر سایت مورد بررسی است؛ آن مدیر می‌تواند به پرسش‌ها پاسخ‌دهد و یا با آوردن دلایلی، خود را تبرعه کند.

رعایت احترام در تمام مراحل فرآیند انتقاد، سفارش می‌شود و همچنین بهتر است برای یکنواخت بودن نقد، هر کس متناسب با تخصص خود به نوشتن بپردازد؛ یعنی توسعه‌دهنده‌ی وب، نقدی در بعد قالب بنویسد و به عنوان مثال یک ویراستار، به نقد محتوایی بپردازد. ادبیات انتقادی می‌تواند محاوره هم باشد که این شیوه، از طنز هم می‌تواند بهره بگیرد. بررسی و انتقاد تنها برای وب‌سایت‌ها نیست؛ منتقدان می‌توانند بررسی وبلاگ‌ها و حتی مجله‌های اینترنتی را هم در برنامه‌ی خود قرار دهند.

در مجموع وبی که با نظارت همگانی جلو برود و در مدیریت، از دیدگاه کاربرانش هم بهره ببرد، بدون شک موفق خواهد شد و راه درستی را خواهد رفت. اگر نقدنویسی در وب فارسی باب شود، وبی سالم‌تر، پر محتواتر و کاربرپسندتری خواهیم داشت. در پایان از وب‌نویسان متخصص دعوت می‌کنم از این پس، به نقدنویسی توجه بیشتری کنند.

دو نمونه نقد از وب فارسی»

+ جشنواره وب ایران و سوالاتی در ذهن

+ نقدی بر سایت های خبری اصول گرا